Çözünürlük Grafiği Kontrol Noktası Çözümleri
İşte MEB 10. Sınıf Kimya ders kitabındaki çözelti kavramlarına yönelik özet:
Sayfa 200’deki alıştırmalar, NaCl, KCl, NH3, KClO3 gibi maddelerin çözünürlük grafiklerini kullanarak çözeltilerin doymuş, doymamış veya aşırı doymuş olup olmadığını belirlemeyi kapsar. Sıcaklık değişiminin çözünürlüğe etkileri ve aşırı doymuş çözelti hazırlama yöntemleri açıklanmaktadır.
Sayfa 201’de ise, elektrolit ve elektrolit olmayan maddelerin çözeltilerdeki davranışları, NaCl, Na₂SO₄, KBr ve sakkaroz (C₁₂H₂₂O₁₁) örnekleri üzerinden incelenir. Çözeltilerin doymuşluk derecesi, verilen çözünürlük değerleri ile karşılaştırılarak belirlenir. Öğrencilerden, belirli sıcaklık ve madde miktarlarına göre hazırlanan çözeltileri sınıflandırmaları istenir. Elektrolit çözeltiler iyonlarına ayrışırken, sakkaroz gibi maddeler ayrışmaz.
Çözünürlük ve Grafik Sorunlarına Kesin Çözümler
10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları (MEB) – Sayfa 200
Kontrol Noktası Cevapları
Soru 1) NaCl, KCl, NH3, KClO3 çözünürlük grafiğine göre
a) 20 °C’de 100 g suda 50 g NH3 ile hazırlanan çözeltiyi adlandırınız.
Cevap (Kısa): Doymamış çözelti.
Açıklama: Grafikte 20 °C’de NH3’ün çözünürlüğü 50 g’dan fazladır. 50 g, çözünürlük değerinin altında kaldığı için çözelti doymamış olur.
b) 100 g suda 50 g KCl ile hazırlanan doymuş çözelti 50 °C’ye getirilirse adı değişir mi? Açıklayınız.
Cevap (Kısa): Değişmez; doymuş kalır.
Açıklama: 50 g KCl ancak daha yüksek sıcaklıklarda doymuş olabilir (grafikte 50 g’a karşılık gelen sıcaklık 50 °C’den büyüktür). Çözelti 50 °C’ye soğutulunca KCl’nin çözünürlüğü azalır, fazla KCl çöker ve çözeltide kalan kısım 50 °C’de doymuş olur.
c) 20 °C’de 100 g suda 20 g KCl ile hazırlanan çözelti 10 °C’ye soğutulursa doymuş olur mu?
Cevap (Kısa): Hayır, doymuş olmaz (doymamış kalır).
Açıklama: Grafiğe göre 10 °C’de KCl’nin çözünürlüğü 20 g’dan fazladır. Bu yüzden 20 g KCl içeren çözelti doyma noktasına ulaşmaz.
ç) Eşit miktarda çözünen ile hazırlanan NaCl ve KClO3 çözeltilerinin doymuş olduğu sıcaklıkta, aynı miktarda çözünenle hazırlanmış NH3 ve KCl çözeltilerini sınıflandırınız.
Cevap (Kısa): NH3: aşırı doymuş, KCl: doymamış.
Açıklama: NaCl ile KClO3 eğrilerinin kesiştiği sıcaklıkta (yaklaşık aynı çözünürlük değerinde) alınan “eşit çözünen miktarı”;
- NH3 için o sıcaklıkta çözünürlük çok daha düşük olduğundan → aşırı doymuş olur.
- KCl için o sıcaklıkta çözünürlük daha yüksek olduğundan → doymamış olur.
d) 30 °C’de 100 g suda aşırı doymuş KClO3 çözeltisi nasıl hazırlanır?
Cevap (Kısa): Önce ısıtıp daha fazla KClO3 çözdürür, sonra yavaşça 30 °C’ye soğutursun.
Açıklama: 1) Su 30 °C’nin üstüne (ör. 70–80 °C) ısıtılır. 2) Bu yüksek sıcaklıkta doyana kadar KClO3 eklenip çözülür. 3) Çözelti sarsmadan, kristal eklemeden yavaşça 30 °C’ye soğutulur. Böylece 30 °C’de normalde çözünmeyecek kadar fazla madde çözeltide kalır ve aşırı doymuş olur.
Soru 2) (Tablo) 1 atm’de farklı sıcaklıklarda çözünürlükler
Cevap: Bu sorunun devamı/yorum soruları Sayfa 201’de yer alıyor. (Tablodaki verilere göre istenen işlem/karşılaştırmalar bir sonraki sayfada tamamlanıyor.)
10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları (MEB) – Sayfa 201
Kontrol Noktası Cevapları
NaCl, Na₂SO₄ ve KBr çözeltileri iyonlarına ayrıldığı için elektrolittir; sakkaroz (C₁₂H₂₂O₁₁) elektrolit değildir. Doymamış–doymuş–aşırı doymuş sınıflandırması, tablodaki çözünürlük değerleriyle karşılaştırma yapılarak bulunur.
Soru: Tablodan yararlanarak aşağıda verilen çözelti örneklerinin elektrolit, elektrolit olmayan, doymamış, doymuş veya aşırı doymuş olma durumunu “✓” işareti ile belirtiniz.
1) Soru: 20 °C sıcaklıkta 100 g su içerisine 35,9 g’dan daha az NaCl eklenerek çözelti hazırlanıyor.
Cevap: Elektrolit ✓, Doymamış ✓
Gerekçe: NaCl elektrolittir. 20 °C’de NaCl çözünürlüğü 35,9 g olduğundan daha azı eklenirse doymamış olur.
2) Soru: 40 °C sıcaklıkta 100 g su içerisine 35,9 g NaCl eklenerek çözelti hazırlanıyor.
Cevap: Elektrolit ✓, Doymamış ✓
Gerekçe: NaCl elektrolittir. 40 °C’de NaCl çözünürlüğü 36,4 g olduğundan 35,9 g altında kalır → doymamış.
3) Soru: 20 °C sıcaklıkta 100 g su içerisine 19,5 g Na₂SO₄ eklenerek çözelti hazırlanıyor.
Cevap: Elektrolit ✓, Doymuş ✓
Gerekçe: Na₂SO₄ elektrolittir. 20 °C’de çözünürlüğü 19,5 g olduğu için tam sınırda → doymuş.
4) Soru: 20 °C sıcaklıkta 100 g su içerisine 45 g Na₂SO₄ eklenerek çözelti hazırlanıyor. Hazırlanan bu çözelti önce 40 °C sıcaklığa ısıtılıyor, ardından 20 °C sıcaklığa soğutuluyor.
Cevap: Elektrolit ✓, Aşırı doymuş ✓
Gerekçe: Na₂SO₄ elektrolittir. 40 °C’de çözünürlük 48,8 g olduğundan 45 g çözünür; sonra 20 °C’ye inince çözünürlük 19,5 g’a düşer. Çökelme olmadan soğutulursa çözelti aşırı doymuş kabul edilir.
5) Soru: 20 °C sıcaklıkta 100 g su içerisine 201,9 g C₁₂H₂₂O₁₁ eklenerek çözelti hazırlanıyor.
Cevap: Elektrolit olmayan ✓, Doymuş ✓
Gerekçe: Sakkaroz elektrolit değildir. 20 °C’de çözünürlüğü 201,9 g olduğu için tam sınırda → doymuş.
6) Soru: 20 °C sıcaklıkta 100 g su içerisine 65,3 g KBr eklenerek çözelti hazırlanıyor.
Cevap: Elektrolit ✓, Doymuş ✓
Gerekçe: KBr elektrolittir. 20 °C’de çözünürlüğü 65,3 g → doymuş.
7) Soru: 20 °C sıcaklıkta 100 g su içerisine 70 g KBr eklenerek çözelti hazırlanıyor.
Cevap: Elektrolit ✓, Doymuş ✓
Gerekçe: KBr elektrolittir. 20 °C’de çözünürlük 65,3 g olduğundan 70 g eklenirse fazlası çözünmez, dipte kalır; çözelti doymuş olur.
Yorum gönder