New York borsası çökünce Trump İran’a verdiği süreyi 10 gün uzattı

Donald Trump, Ortadoğu krizine ilişkin artan endişelerin New York Borsasında hisse senetlerinin çatışmanın başlangıcından bu yana en kötü gününü yaşamasına neden olmasınını gördükten sonra İran ile barış anlaşması için verdiği süreyi 10 gün uzattı.

ABD Başkanı Perşembe günü Truth Social platformunda, Tahran’ın talebi üzerine “enerji santrali yıkım dönemini” 6 Nisan’a kadar durdurduğunu ve savaşı sona erdirmek için görüşmelerin “devam ettiğini” ve “çok iyi gittiğini” iddia etti.

Wall Street’te hisse senedi işlemlerinin kapanmasından 11 dakika sonra gelen Trump’ın paylaşımı, Beyaz Saray’ın İran ile bir aydır süren savaşta tutumundaki son değişikliği işaret etti; başkan, ABD askeri müdahalesini tırmandırmak ile çatışmayı sona erdirmek için Tahran ile temas kurmak arasında gidip geliyor.

Bu hamle, Pentagon’un Ortadoğu’ya binlerce ek ABD askeri konuşlandırma emri vermesiyle aynı zamana denk geliyor. Bu askerler potansiyel olarak İran’da kara operasyonlarında kullanılabilir; bu da Washington’un savaşa müdahalesinin keskin bir şekilde tırmanması anlamına gelir ve bölgeyi daha da alevlendirebilir. Trump’ın Tahran’la müzakereler için ek süre tanıma kararı, bu riski almaya hazır olmayabileceğini gösteriyor.

New York borsası en çalkantılı günlerinden birini yaşadı

Petrol 108 dolara tırmandı

Uzatma kararı, Perşembe günü finans piyasaları için oldukça dalgalı geçen bir seansın sonunda geldi.

Brent petrolü varil başına 108,01 dolara yükselerek %5,7 oranında değer kazandı ve 11 Mart’tan bu yana uluslararası petrol göstergesinde en büyük artışı kaydetti. ABD göstergesi olan West Texas Intermediate ise %4,6 artışla 94,48 dolara çıktı.

ABD hisse senetleri iki ayın en kötü günlük düşüşünü yaşarken, Trump’ın İran hakkındaki çelişkili mesajlarına karşı yatırımcıların sabrı tükenmiş gibi görünüyordu ve yatırımcılar yükselen petrol fiyatlarının etkisinden endişe duyuyordu.

Wall Street’in gösterge endeksi S&P 500 Perşembe günü %1,7 düşüşle -20 Ocak’tan bu yana en büyük düşüşünü- altı ayın en düşük seviyesinde kapandı.

Teknoloji ağırlıklı Nasdaq Composite ise %2,4 düşüşle Ekim ayı sonundaki zirvesinden %10’dan fazla aşağıda kalarak “teknik düzeltme” eşiğini aştı.

ABD Hazine bono faizi de arttı

Bu arada, iki yıllık Hazine tahvil getirisi 0,11 puan artarak %3,99’a yükseldi ve son bir aydaki yükselişini %0,6’nın üzerine çıkararak Eylül 2022’den bu yana en kötü performansını sergiledi.

Bu yükseliş, yatırımcıların benzin ve dizel fiyatlarındaki artışın enflasyonu daha da yükselteceği, Federal Rezerv’in bu yıl faiz oranlarını düşürmesini engelleyeceği ve potansiyel olarak faiz artırımına yol açacağı yönündeki artan endişelerini yansıtıyor. OECD Perşembe günü, Orta Doğu krizinin ABD enflasyonunu bu yıl %4,2’ye, G7 ülkeleri arasında en yüksek seviyeye çıkaracağı konusunda uyardı.

‘Radikal belirsizlik’te bunlar normal!

Gray Value Management’ın baş yatırım sorumlusu Steven Gray, Perşembe günkü hisse senetleri, hazine tahvilleri ve emtialardaki aşırı oynaklığa atıfta bulunarak, “Piyasa düzensiz değil, radikal belirsizlik karşısında verimli bir piyasa böyle görünür” dedi.

“İnsanlar inanılmaz derecede hızlı bir şekilde vites değiştiriyor veya geri adım atıyorlar,” diye ekledi. “Piyasadaki kafa karışıklığı tamamen rasyonel.”

10 bin kara askeri gidiyor

The Wall Street Journal gazetesinin özel haberine göre Pentagon, Başkan Trump’a daha fazla askeri seçenek sunmak amacıyla Orta Doğu’ya 10.000’e kadar ek kara askeri göndermeyi düşünüyor.

Muhtemelen piyade ve zırhlı araçları da içerecek olan bu kuvvet, bölgeye zaten gönderilmiş olan yaklaşık 5.000 deniz piyadesi ve 82. Hava İndirme Tümeni’nden binlerce paraşütçüye eklenecek.

Kuvvetlerin Orta Doğu’da tam olarak nereye gideceği belirsiz, ancak muhtemelen İran ve İran kıyılarındaki önemli bir petrol ihracat merkezi olan Harg Adası’na yakın bir konumda olacaklar.

Trump, ABD müttefiklerinin yardımıyla veya yardımı olmadan Hürmüz Boğazı’nı açacağını defalarca söyledi.

Beyaz Saray Basın Sözcüsü Yardımcısı Anna Kelly, “Asker konuşlandırmalarıyla ilgili tüm duyurular Savaş Bakanlığı’ndan gelecek. Söylediğimiz gibi, Başkan Trump’ın her zaman emrinde tüm askeri seçenekler var” dedi. Ortadoğu’daki ABD kuvvetlerinden sorumlu olan ABD Merkez Komutanlığı sözcüsü yorum yapmaktan kaçındı.

Tahran’da bir cenaze

İran vurmaya devam etti

Yeni uzatma, Trump’ın İran’a savaşı sona erdirmek için ABD’nin teklifini kabul etmesi yönündeki baskıyı artırmasının ardından geldi; aksi takdirde “onları yok etmeye devam edeceğiz” uyarısında bulundu. Bu tehdidi, İsrail’in İran’ın Hürmüz Boğazı’nın kapatma çabalarına liderlik eden bir deniz komutanını öldürdüğünü açıklamasından saatler sonra bir kabine toplantısında dile getirdi.

Toplantıda, Trump ve üst düzey bir danışmanı, Tahran’ın müzakerelere açıklığı konusunda farklı değerlendirmeler sundu. İran, özel olarak bazı isteklilik sinyalleri vermiş olsa da, kamuoyunda teklifleri reddetti.

Trump, “Size ‘Müzakere etmiyoruz’ diyecekler” dedi. “Elbette müzakere ediyorlar. Yok edildiler.”

Trump’ın özel elçisi Steve Witkoff ise daha temkinli bir yorum sundu. Başkanın damadı Jared Kushner ile birlikte İranlıları “bunun bir dönüm noktası olduğuna ve onlar için daha fazla ölüm ve yıkımdan başka iyi bir alternatifin olmadığına” ikna etmeye çalıştıklarını söyledi.

Rubio, Hürmüz Boğazı için müttefiklerden yardım istiyor.

Dışişleri Bakanı Marco Rubio ise ABD’nin Avrupa ve Asya müttefiklerinin daha fazla müdahil olması gerektiğini yineledi.

Cuma günü G7 ülkelerinin üst düzey diplomatlarının toplantısı için Fransa’ya uçmadan hemen önce Rubio, müttefik ülkeler hakkında, “Yardım etmeleri onların çıkarına,” dedi. “Enerjimizin çok azı Hürmüz Boğazı’ndan geçiyor. Dünyanın bu konuda büyük bir çıkarı var, bu yüzden devreye girip bununla ilgilenmeliler.”

Trump, İran’ın yenilgiye yakın olduğu için müzakereye istekli olduğunu söylese de, İran’ın İsrail’e füze saldırıları Perşembe günü aralıksız devam etti.

Günün öteki önemli gelişmeleri şöyleydi:

Komutan öldürüldü: İsrail Perşembe günü, öldürdüğü İran deniz kuvvetleri komutanı Alireza Tangsiri’nin Hürmüz Boğazı’nın kapatılmasında önemli bir rol oynadığını söyledi. İran bu iddiaya hemen bir açıklama yapmadı.

Tahran’da patlamalar: Devlet medyasına göre, Perşembe akşamı Tahran’ın çeşitli bölgelerinde şiddetli patlamalar duyuldu. Başkent sakinleri, son gecelere kıyasla alışılmadık derecede yoğun bir bombardımandan bahsetti. Bu haberler, İsrail yetkililerinin, ABD’nin savaşı yakında durdurabileceği endişesiyle hava harekatını artırmayı planladığını söylemesinin ardından geldi.

Savaş yetkilendirmesi: Trump yönetimini İran’daki savaş operasyonları hakkında Kongre’yi bilgilendirmemekle sert bir şekilde eleştiren kıdemli bir Cumhuriyetçi senatör, milletvekillerini ilk kez savaşa yetki verilip verilmeyeceği konusunda oy kullanmaya zorlayacak bir yasa tasarısı hazırlamaya başladı. Alaska Senatörü Lisa Murkowski, İran’a karşı askeri güç kullanımına ilişkin resmi bir yetkilendirme için bir grup senatörle birlikte çalışıyor, ancak sözcü Perşembe günü yaptığı açıklamada, henüz tasarıyı sunmadığını doğruladı.

Beyrut’ta çadır kentler kuruldu.

Lübnan: İsrail’in Hizbullah’a karşı savaşı nedeniyle Lübnan’da bir milyondan fazla insan yerinden edildi ve birçoğu başkent Beyrut’a kaçtı. İsrail’in güney Lübnan’daki işgalini genişletme planları nedeniyle 100.000’den fazla insan şu anda okullardaki ve diğer kamu binalarındaki barınaklara güveniyor.

Ölü sayısı: İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı, İran’da 1.492’den fazla sivilin öldürüldüğünü bildirdi. Lübnan Sağlık Bakanlığı Perşembe günü yaptığı açıklamada, Lübnan’da 1.110’dan fazla kişinin öldürüldüğünü söyledi. Yetkililer, İran’ın İsrail’e yönelik saldırılarında en az 16 kişinin öldürüldüğünü belirtti. Amerikan askerlerinin ölüm sayısı ise 13’e ulaştı.