1. Tema Oyun Dünyası Kontrol Noktası Cevapları

“Oyun Dünyası” teması boyunca öğrenciler; oyunların eğlenceli yönlerinin yanında paylaşma, iş birliği, hayal gücü ve problem çözme gibi önemli kazanımlar elde etmiştir. Bu tema kapsamında okuma, dinleme, konuşma ve yazma etkinlikleriyle oyunların çocukların gelişimindeki yeri ele alınmıştır.

Kontrol Noktası çalışmaları ise öğrencilerin tema süresince öğrendiklerini değerlendirmelerine, bilgilerini pekiştirmelerine ve metinler arası ilişki kurmalarına olanak tanımaktadır. Bu bölümde yer alan sorular; okuduğunu anlama, çıkarım yapma, yorumlama ve dil bilgisi becerilerini ölçmeye yöneliktir.

Hazırlanan bu içerikte, MEB Yayınları 5. Sınıf Türkçe Ders Kitabı “Oyun Dünyası” temasına ait Kontrol Noktası soruları, öğrencilerin seviyesine uygun, açık ve anlaşılır cevaplarla ele alınmıştır.

5. Sınıf Türkçe Ders Kitabı MEB Yayınları Sayfa 68 Cevabı

Kontrol Noktası

MANGALA/GÖÇÜRME OYUNU

Mangala/göçürme genellikle iki kişi tarafından oynanan, bunun yanı sıra iki grubun birlikte oynamasına da imkân sağlayan Türk strateji ve zekâ oyunudur.

Toprağa kazılan çukurlarda oynanabileceği gibi oyuna özel tasarlanmış tahtalarda da oynanabilir. Her yaştan oyuncunun oynayabileceği bu oyunda amaç, en çok taşı toplamaktır.

Oyunda taş yerine tohum ya da tane de kullanılabilir. Oyun, oyuncu sayısına ve oyunun çeşitlerine göre iki, üç ya da dört sıralı çukurlarda oynanabilir.

Taşlar oyunun kurallarına göre çukurlara dağıtılır ve en çok taşı toplayabilen oyuncu oyunu kazanır. Oyunun süresi de oyunculara ve oyunun kurallarına bağlı olarak değişir.

Osmanlı Döneminde özellikle saraylarda, hanlarda ve cami avlularında oynanan mangala oyunu, sosyalleşme ve kültür paylaşımı araçlarından biri olarak görülmüştür. Bu durum, OsmanlI Dönemine ait pek çok tasvir ve resimde de izlenebilmektedir.

Bugün ise “mangala oyunu”; her yaştan oyuncunun ev, okul, kurs, geleneksel kutlama alanları gibi farklı mekânlarda her an oynanabilmesi bakımından sosyalleşme ve kültür paylaşımı işlevini sürdürmektedir.

Dîvânu Lugâti’t-Türk’te Göçürme veya Köçürme adıyla anılan oyun Türkiye’nin pek çok yerinde “Göçürme”, “Mankala”, “Kümelek”, “Dokuz Kuyu”, “Dokuz Taş”, “Emme”, “Kale”, “Mele”, “Hane”, “Kuyucuk Taşı”, “Göçme” gibi farklı adlarla bilinir.

Geniş bir coğrafyada kendine yer bulan oyun; uygulayıcılarının bilişsel, duyuşsal ve motor becerilerini geliştiren, stratejik ve yaratıcı düşünme kabiliyetini arttıran bir yapıya sahiptir. Dünya üzerinde bu oyunun onlarca farklı çeşidi bulunmaktadır.

1. Okuduğunuz metinden hareketle aşağıdaki soruları cevaplayınız.

a) Aşağıdaki görsellerden hangisi mangala oyununu gösteriyor olabilir? İşaretleyiniz.

b) Mangala oyunu nasıl oynanmaktadır?

Mangala, iki kişiyle oynanan geleneksel bir zekâ oyunudur. Oyun tahtasında her oyuncunun
önünde altı küçük kuyu ve bir de büyük hazine kuyusu bulunur. Oyuna başlarken her küçük
kuyuda eşit sayıda taş yer alır. Oyuncular sırayla kendi kuyularından birini seçer ve içindeki
taşları alarak saat yönünün tersine doğru, her kuyuya birer taş bırakarak dağıtır.
Son taş kendi hazinesine denk gelirse oyuncu tekrar oynama hakkı kazanır.
Oyun sonunda en fazla taşı toplayan oyuncu oyunu kazanır.

c) Sizce mangalanın sosyalleşme ve kültür paylaşımı araçlarından biri olarak görülmesinin sebebi nedir?

Mangala, iki kişi karşılıklı oynandığı için iletişimi ve etkileşimi artırır.
Oyuncular oyun sırasında konuşur, düşüncelerini paylaşır ve birlikte zaman geçirir.
Ayrıca mangala geçmişten günümüze aktarılan geleneksel bir oyun olduğu için
kültürümüzü tanımamıza ve yaşatmamıza katkı sağlar.
Bu nedenle mangala, hem sosyalleşmeyi sağlayan hem de kültürel değerlerin
paylaşılmasına yardımcı olan önemli bir oyundur.

5. Sınıf Türkçe Ders Kitabı MEB Yayınları Sayfa 69 Cevabı

2.

a) Metnin anahtar kelimelerini yazınız.

• Oyun
• Zekâ
• Mangala
• Düşünme
• Beceri
• Kural
• Strateji

b) Aşağıda anlamı verilen kelimelerin metnin anahtar kelimelerinden hangilerine ait olduğunu yazınız.

Anlam: Yetenek ve zekâ geliştirici, belli kuralları olan, iyi vakit geçirmeye yarayan eğlence. oyun

Anlam: Kişinin yatkınlık ve öğrenime bağlı olarak bir işi başarma ve bir işlemi amaca uygun olarak sonuçlandırma yeteneği; maharet. beceri

3.

a) Zekâ oyunlarından hangilerini oynadınız?

Mangala, satranç, dokuz taş ve sudoku oynadım.

b) Oynadığınız bir zekâ oyunundaki gözlem ve deneyimlerinizi anlatan bir konuşma yapınız. Konuşmanızı yaparken aşağıdaki yönergelere dikkat ediniz.

• Konuşmanıza selam ve hitap ifadeleriyle başlayınız.
• Sesinizi mekâna uygun olarak tüm arkadaşlarınızın duyacağı şekilde ayarlayınız.
• Konuşmanızı uygun sonlandırma ifadeleri ile bitiriniz.

Merhaba öğretmenim, sevgili arkadaşlar.
Bugün sizlere oynadığım zekâ oyunlarından biri olan mangala ile ilgili deneyimlerimi anlatacağım.

Mangala oynarken dikkatli olmanın ve hamleleri önceden düşünmenin çok önemli olduğunu fark ettim.
Rakibimin hamlelerine göre strateji geliştirmem gerekti.
Bu oyun sayesinde hem sabırlı olmayı hem de planlı hareket etmeyi öğrendim.

Beni dinlediğiniz için teşekkür ederim.

c) Anlatımınızda güçlü ve gelişmeye açık yönlerinizi belirleyiniz. Öğretmeninizin geri bildirimleriyle bu yönlerinizi sonraki etkinliklerde geliştirmeye çalışınız.

Güçlü yönlerim:

• Konuşmamı selamla başlattım.
• Konuyu anlaşılır şekilde anlattım.

Geliştirilmesi gereken yönlerim:

• Daha akıcı konuşabilirim.
• Beden dilimi daha etkili kullanabilirim.

4. Dinlediğiniz metinden hareketle aşağıdaki soruları sözlü olarak cevaplayınız.

a) Köydeki insanların özellikleri nelerdir?

Köyde yaşayan insanlar genellikle deneyimli, anlayışlı ve paylaşımcıdır.
Birbirlerine destek olurlar, bildiklerini saklamadan aktarırlar.
Karşılaşılan sorunlar bireysel değil, ortak sorumluluk olarak görülür ve birlikte çözülür.

b) Hikmet’in bulmacaları çözerken gösterdiği liderlik ve cesaret hakkında ne düşünüyorsunuz?

Hikmet’in bulmacaları çözerken öne çıkması ve sorumluluk alması takdir edilecek bir davranıştır. Zorluklar karşısında geri durmaması, hem kendine güvenini artırmış hem de çevresindekilere örnek olmuştur. Bu cesur tutum, Hikmet’in kişisel gelişimine olumlu katkı sağlamıştır.

5.

a) Dinlediğiniz metinden sınıflandırma yapabilmek için “öznellik-nesnellik, öncelik-sonralık, gerçek-hayal ürünü” özelliklerinden birini seçiniz.

Metindeki olaylar zaman sırasına göre ilerlediği için öncelik–sonralık özelliğine göre sınıflandırma yapmayı seçiyorum.

5. Sınıf Türkçe Ders Kitabı MEB Yayınları Sayfa 70 Cevabı

b) Seçtiğiniz ölçüte göre sınıflandırma yapınız. Sınıflandırmanızı aşağıdaki tablolara yazınız. Buna göre tablolarınızı adlandırınız.

Önce

Kendine güvenmemektedir
Bulmacaların eğlenceli olduğunu düşünmemektedir
Pasif bir konumdadır

Sonra:

Kendine güvenerek “Ben çözerim!” demiştir
Bulmacaların keyifli olduğunu fark etmiştir
Üretken bir hâle gelerek bulmaca hazırlamaya başlamıştır

c) Yaptığınız sınıflandırmadan çıkardığınız sonucu yazınız.

Hikmet’in bulmacalarla ilgili düşünce ve davranışları zamanla olumlu yönde değişmiştir. Başlangıçta kararsız olan ve bulmacaların eğlenceli olduğunu bilmeyen Hikmet, daha sonra kendine güvenerek “Ben çözerim!” demiştir. Bulmacaları çözdükçe bunun keyifli bir uğraş olduğunu fark etmiş ve sonunda sadece çözmekle kalmayıp bulmaca hazırlamaya da başlamıştır.

Bu sınıflandırma, insanların bir konuya karşı tutumlarının deneyim kazandıkça değişebileceğini gösterir. Önce–sonra karşılaştırması, Hikmet’in bulmacalara yaklaşımındaki gelişimi açıkça ortaya koymaktadır.

6. a) Verilen görseldeki kişilerden birini seçiniz. Bu kişiyi betimlemek üzere bir paragraf planlayınız. Planınıza uygun taslak metninizi yazınız.

Planım

Giriş Bölümü:

• Dedemin kim olduğu
• Ailemdeki yeri

Gelişme Bölümü:

Fiziksel Özellikleri:

• Boyu ve duruşu
• Saçları ve yüz özellikleri
• Gözleri

Kişilik Özellikleri:

• Sabırlı ve anlayışlı olması
• Çalışkanlığı
• Torunlarına yaklaşımı

Sonuç Bölümü:

• Ailemizdeki önemi
• Onun dedem olmasından duyduğum mutluluk

Taslak Metnim

Sevgili Dedem

Fotoğrafta elinde bastonuyla ayakta duran kişi benim sevgili dedem Hasan’dır. O, ailemizin en büyüğü ve en bilge kişisidir. Dedem bizim için her zaman yol gösterici olmuştur.

Dedem uzun boylu ve zayıf yapılıdır. Saçları tamamen beyazlamış olsa da yüzündeki ifade hâlâ canlıdır. Gözlerinde her zaman sakinlik ve tecrübe vardır. Yavaş yürümesine rağmen dimdik durur.

Dedem çok sabırlı ve anlayışlı bir insandır. Bize hiçbir zaman bağırmaz, hatalarımızı sakin bir şekilde anlatır. Torunlarıyla vakit geçirmekten büyük mutluluk duyar. Bahçede çalışmayı sever ve bize doğayı korumayı öğretir.

Dedem, sadece ailemizin büyüğü değil aynı zamanda en değerli rehberidir. Onun gibi bilgili ve sevgi dolu bir dedem olduğu için kendimi çok şanslı hissediyorum.

6. b) Yazmayı bitirdikten sonra paragrafınızı anlatılanların uygunluğu, büyük harflerin ve noktalama işaretlerinin kullanımı açısından gözden geçirip düzenleyiniz.

Yazıyı şu açılardan kontrol edelim:

Anlatım Uygunluğu:

• Giriş, gelişme ve sonuç bölümleri plana uygundur.
• Betimlemeler açık ve anlaşılırdır.
• Konu bütünlüğü korunmuştur.
• Duygular net bir şekilde ifade edilmiştir.

Büyük Harflerin Kullanımı:

• “Hasan” özel ismi büyük harfle yazılmıştır.
• Cümle başları büyük harfle başlamıştır.
• Başlık büyük harfle yazılmıştır.

Noktalama İşaretleri:

• Cümle sonlarında nokta (.) kullanılmıştır.
• Sıralı ifadelerde virgül (,) kullanılmıştır.
• Anlamı bozacak bir noktalama hatası bırakılmamıştır.

Düzeltilmesi Gereken Noktalar:

• Bazı cümleler daha kısa kurulabilir.
• Betimleyici sıfatlar artırılabilir.
• Duygular bir örnekle daha güçlü desteklenebilir.

5. Sınıf Türkçe Ders Kitabı MEB Yayınları Sayfa 71 Cevabı

Bu sayfadaki ölçütleri kendinize göre değerlendiriniz.

5. Sınıf Türkçe Ders Kitabı MEB Yayınları Sayfa 72 Cevabı

Bu sayfadaki ölçütleri kendinize göre değerlendiriniz.